Gemalen Verhalen

In het landschap van Fryslân liggen honderden, zo niet duizenden waterwerken. Gemalen, sluisjes, overloop en ga maar door. Allemaal om het oppervlaktewater en de grondwaterstand in goede banen te leiden. Kunstwerken op zich, die voor veel mensen onzichtbaar zijn door de ogenschijnlijke vanzelfsprekendheid.

Daar brengt Sense of Place, in samenwerking met Wetterskip Fryslân en Visit Wadden, verandering in. Via een audioroute nemen we je mee op ontdekkingsreis langs een aantal van deze Friese waterwerken. Met je telefoon of tablet als gids ontdek je het DNA van onze mooie provincie – op de fiets of in de auto.

Laat je meevoeren
De gemalen en waterloopjes vertellen het verhaal van het landschap in het Noorden en de gemeenschap die hier onlosmakelijk mee verbonden is. Wij, noorderlingen, die van Holland Nederland maakten en een manier vonden om op de zeebodem te leven. In de tijd van zeespiegelstijging en klimaatverandering is dit thema meer dan ooit relevant en verdienen deze waterwerken een podium. Een spotlight. Dat doen we met Gemalen Verhalen.

De eerste fiets- en autoroute in het Waddengebied staat: van Firdgum naar Marrum en terug richting Ried. Ontdek de bijzondere kracht via de (audio)verhalen van elf waterwerken in dit gebied. Duik onder het wateroppervlak waar vissen migreren. Beklim de dijk om te zien hoe de schapen hun steentje bijdragen. En ga terug in de tijd waar je leert hoe de dorpsbewoners samenwerkten om droge voeten te houden.

Bekijk de route online
Gebruik het kaartje hieronder om de route en adresgegevens te bekijken en de verhalen te beluisteren. Door op een icoontje op de route te klikken begint het audiobestand te spelen.

Lengte route: +/- 50 km

 

Bij de verschillende locaties vind je paaltjes met een QR-code. Scan de code met je telefoon of tablet en lees of beluister het verhaal over de betreffende locatie via de website van Visit Wadden. Je vindt er ook meer informatie over de kunstenaar die het verhaal ingesproken heeft.

Eerbetoon aan Joop Mulder
Gemalen Verhalen is een van de laatste projecten waar Sense of Place-oprichter, Joop Mulder, voor zijn onverwachte overlijden aan gewerkt heeft. Joop vond het belangrijk om de onzichtbare helden van ons land de aandacht te geven die ze verdienen. Hij was dan ook zeer gepassioneerd over dit project.

Om de route persoonlijk te maken en Joop te eren hebben we elf kunstenaars gevraagd de verhalen in te spreken. Ieder van hen heeft nauw samengewerkt met Joop en mooie projecten gerealiseerd voor Sense of Place. 

De gemalen en waterloopjes vertellen het verhaal van het landschap in het Noorden en de gemeenschap die hier onlosmakelijk mee verbonden is. Wij noorderlingen die van Holland Nederland maakten en het mogelijk maakten om op de zeebodem te leven. In de tijd van zeespiegelstijging en klimaatverandering is dit thema meer dan ooit relevant en verdienen deze waterwerken een podium. Een spotlight. Een fiets- en autoroute langs de waterwegen van de waterbeheersing is zo’n spotlight – een spotlight die laagdrempelig is en daardoor een brede doelgroep zal aanspreken.

Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door:

 

Wachten op hoog water

‘Wachten op hoog water’ is een beeld van Jan Ketelaar. Het beeld bestaat uit twee, van metaal gelaste, vrouwen van vijf meter hoog. Een volle vrouw en een dunne vrouw. Ze kijken uit over zee. Het beeld gaat over de zoektocht naar balans en uitwisseling.

De volle vrouw werd in december 2018 geïnstalleerd, het jaar van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad. Op 16 september 2019 kreeg ze gezelschap van de dunne vrouw. Zo’n honderd mensen kwamen naar de dijk om te kijken naar de voltooiing van het project. Filmmaker Jonathan Doornenbal legde die feestelijke middag vast.

Over Jan Ketelaar

Jan Ketelaar is een kunstenaar uit Friesland.  In 2002 studeerde hij af aan de Academie Minerva, beeldhouwen interdisciplinair. Onder de naam Potzenmakerij Ketelaar maakt hij zogenaamde potzen: serieuze grappen.

Jan Ketelaar exposeerde o.a. in Portugal, Bremen en New York.  Trok met zijn metershoge beelden, “de staat van Nederland”, verschillende malen (per heftruck) door Nederland. In 2014 werd in Leeuwarden zijn koninklijk hek, in de vorm van een bank bestaande uit lindebladeren, geplaatst rondom de 1e koningslinde in Nederland. Hij is voornamelijk beeldhouwer maar schrijft en publiceert ook gedichten. In 2008 en in 2012 stond hij in de finale NK Poetry Slam. In 2014 kwam zijn eerste bundel uit: ‘Van een man die dacht, ik wil niet meer denken’. Daarnaast organiseert hij als potzenmaker literaire en culturele bijeenkomsten en is hij plannenmaker.

Locatie: Holwerd
Parkeren: Grândyk 9 (vanaf hier ziet u het beeld en loopt u er zo heen)

Wachten op hoog water wordt mede mogelijk gemaakt door:

Douma Staal, RE-ON LAS lastechniek, LSC Ladder & Steiger Centrale, Mannen van Staal, Paviljoen De Walvis, Hotel De Gouden Klok, Eens, Judith Nieken en:

De Friese Rabobanken, trotse partner van Sense of Place









 

Bildtstars en Eigenheimers

Bildtstars en Eigenheimers is een foto- en verhalenroute langs de Waddenkust, voorbij reusachtige portretfoto’s van aardappelboeren midden in het landschap. Zo krijgen de boeren en hun families een gezicht. Welk verhaal willen zíj vertellen over het land dat zij bewerken? Over hun cultuur en hun leven? Bekijk de Waddenkust door de ogen van de lokale aardappelboer aan de hand van portretten in beeld in geluid.

Monumentale foto-installaties van Linette Raven

De eerste tien portretten – gemaakt door fotograaf Linette Raven – zijn sinds november 2018 te zien op boerderijdaken, muren en schuren in Noord-Oost Friesland. Van ver turen de geportretteerde boeren over de velden. Soms alleen, soms met hun familie, maar altijd in de dagelijkse kledij en zonder opsmuk. ‘Het landschap is de mensen en de mensen zijn het landschap’, aldus fotograaf Linette Raven. ‘Je moet die mensen alleen nog even leren kennen.’ In juni 2020 zijn er nog zeven portretten aan de route toegevoegd, waarmee de route in Friesland voltooid is. Op naar Groningen!

Innemende audioverhalen van Ellen Schat
De aardappelboeren op de Bildtstars en Eigenheimers-route zijn niet alleen innemend vastgelegd op beeld, maar hebben ook ieder een audioportret gekregen. Wie meer wil weten over het boerenleven en het landschap, kan voor of tijdens de route de prachtige, ingetogen verhalen van Ellen Schat beluisteren. De audiobestanden zijn ingesproken door dichter Syds Wiersma.

Bekijk de route online
Gebruik het kaartje hieronder om de route en adresgegevens te bekijken en de verhalen te beluisteren. Door op een icoontje op de route te klikken begint het audiobestand te spelen.

De route start in Firdgum en eindigt in Anjum. Op de fiets doe je er zo’n drie uur over. Maar ook met de auto kun je de foto-installaties prima opzoeken en bewonderen. Ter plaatse heten informatiepanelen bij de verschillende locaties je welkom op het erf. Schroom niet om de foto’s ook van dichtbij te bewonderen!

Ook beschikbaar via de website van Visit Wadden
Bovenstaande route is ook beschikbaar via de website van Visit Wadden.  Via deze pagina kun je gemakkelijk met je smartphone langs de portretten navigeren en onderweg de audiobestanden beluisteren. Beluister je liever wat muziek? Ook daar hebben we aan gedacht! Jan de Vries schreef een speciaal Bildtstars & Eigenheimers-lied voor dit project.

Aardappeleter ontmoet aardappelteler
De foto-installaties van Bildtstars en Eigenheimers blijven tenminste vijf jaar hangen en worden langzaam één met het landschap. Met dit langlopende project wil Sense of Place de relatie tussen aardappeleter en aardappelteler herstellen. De bezoeker schept straks niet meer zomaar een frietje of aardappel op het bord, maar krijgt er direct een prachtig verhaal bij.

Bildtstars & Eigenheimers wordt mede mogelijk gemaakt door:

 

 

 

Dobbepaarden

Dobbepaarden is een wandelroute achter de zeedijk bij Marrum. De route brengt het verhaal van de ‘paarden van Marrum’ – in 2006 wereldnieuws – op subtiele wijze tot leven in het landschap. Een echte blikvanger is het reusachtige fotokunstwerk van Marcel van Luit, liggend midden in de Ozingadobbe. Cultuur, kunst, natuur en een bijzondere vertelling: alles komt samen tijdens deze wandeltocht door het wonderschone Noard-Fryslân Bûtendyks.

Het verhaal van de paarden van Marrum
Op 31 oktober 2006 raast er een zware storm over het Noarderleech, waardoor het buitendijkse gebied bij Marrum overstroomt. Op dat moment staan er nog zo’n honderdvijftig paarden achter de zeedijk op de rand van de Ozingadobbe, ingesloten door het zeewater. Uiteindelijk lukt het zes amazones om de groep – achter hun eigen paarden aan – naar een veilig gebied te lokken. De reddingsactie spreekt tot de verbeelding en het nieuws gaat de hele wereld over.

Na het paardendrama ontstaat vanuit Doarpsbelang Marrum-Westernijtsjerk de wens om een wandelroute aan te leggen als eerbetoon aan de reddingsactie. Die route komt er in 2018, in samenwerking met Sense of Place en It Fryske Gea.

Permanent kunstwerk ide paardendobbe
Hoogtepunt van de wandelroute is het liggende fotokunstwerk midden in de Ozingadobbe, de plek waar de paarden in 2006 ingesloten raakten. De afbeelding verbeeldt het paardendrama en komt van de hand van digital artist Marcel van Luit. Van Luit speelt met diepte, contrast en kleur en is erg bedreven in het samensmeden van verschillende beelden tot een verhalend geheel, waardoor de afbeelding – ook in dit enorme formaat – haarscherp is en qua kleurpalet aansluit op het landschap. Het kunstwerk ligt op de waterspiegel en beweegt mee met de waterstand. Het is alleen te bekijken is vanaf de rand van de dobbe. Zo blijft de aanblik van het open landschap behouden. Wie de afbeelding wil zien, zal dus de wandelschoenen moeten aantrekken!

Praktische informatie
Het startpunt van de Dobbepaarden-route bevindt zich buitendijks, nabij het Tempeltje van Ids Willemsma. Steek bij de dijksovergang naast het tempeltje de zeedijk over. Aan de linkerzijde is de startlocatie van de route, te herkennen aan de tientallen hoefijzers op de grond, een kunstwerk van Machiel Braaksma. De Ozingadobbe zelf – met daarin het fotokunstwerk van Marcel van Luit – ligt op een afstand van circa 350 meter landinwaarts vanaf de zeedijk.

Adres (bij gebruik van een navigatiesysteem): Oazingaloane 1, Marrum
Locatie van de Ozingadobbe op Google Maps: https://goo.gl/maps/fhs7A6sy52rKcSvX8

Op onderstaand kaartje gaat het om de oostelijke route.

Toegankelijkheid
Noard-Fryslân Bûtendyks wordt beheerd door It Fryske Gea en is met zijn zomerpolders, dobben, zilte graslanden, slikvelden en kwelderwerken een belangrijk gebied voor vogels. Daarom is de Dobbepaarden-route jaarlijks tussen 15 maart en 15 juli gesloten.

///

Dit project is een initiatief van Doarpsbelang Marrum-Westernijtsjerk, It Fryske Gea en Sense of Place.

Het kunstwerk in de Ozingadobbe werd mede mogelijk gemaakt door De Versterking, STICHTING SIEBOLT FOUNDATION, Fries Paardenstamboek, Stichting Faderpaard en Gemeente Noardeast Fryslân en verschillende sponsoren: Wilcovak, Neenah Coldenhove, Chromaluxe en Epson.

De buitendijkse wandelroute werd mede mogelijk gemaakt door het Waddenfonds en Provincie Fryslân.

 

Siem Akkerman Fotografie

Verhalenexpeditie Friesland

Over de dynamiek van het Wad en het leven langs de kust zijn de mooiste verhalen te vertellen. Die verhalen wil Sense of Place ophalen, uitvergroten en vieren. Dat doen we niet alleen met een reeks kunstwerken langs de gehele Waddenkust, maar ook met allerlei kleinere projecten: overkoepelende verhalenroutes, tijdelijke exposities, ontmoetingen en kleinschalige evenementen.

Van de hoogste terp tot het nieuwste gemaal 
‘Verhalenexpeditie Friesland’ is zo’n overkoepelende route langs de Friese waddenkust. De tweedelige route (west en oost) voert langs verschillende Sense of Place-projecten, maar ook andere bezienswaardigheden en weetjes komen aan bod. De route is zowel op de fiets als met de auto af te leggen. Van de hoogste terp tot het nieuwste gemaal en van slikwerker tot aardappelboer; ontdek al toerend de mooiste verhalen van het Wad.

De route
Klik op de kaart om de route te vergroten en kies een ‘point of interest’ om de tekst over het betreffende gebied te lezen. Door onderaan de tekst op ‘routebeschrijving’ te klikken, is het mogelijk om met Google Maps naar het geselecteerde punt te navigeren.

 

Ook is het mogelijk de volledige route te bekijken via Google Maps.

Praktische informatie
De route start aan de Grândyk 5 in Holwerd, waar op loopafstand verschillende projecten te bezichtigen zijn: Wachten op Hoog Water, een vooruitblik op Dijk van een Wijf en één van de metershoge Bildtstars en Eigenheimers-portretten.

Vanuit Holwerd kan gekozen worden voor een route in westelijke richting of een route in oostelijke richting. De route naar het westen is 22 kilometer, zo’n anderhalf uur fietsen. Kies je ervoor in oostelijke richting op expeditie te gaan, dan ben je iets langer onderweg: ruim 30 kilometer.

Horecatips

Op of nabij deze verhalenroute zijn de volgende horecagelegenheden te vinden: 

  • Café Restaurant de Zwarte Haan
    Nieuwebildtdijk 428
    St. Jacobiparochie
    Open van dinsdag t/m zondag vanaf 12.00 uur
  • Cafe Het Graauwe Paard
    Monnikebildtdijk 1
    Oudebildtzijl
    Open: woensdag t/m zondag vanaf 16.00 uur
  • Herberg de Waard van Ternaard
    De Groedse 3
    Ternaard
    Open woensdag t/m maandag vanaf 12.00 uur
  • Eetcafe de Kalkman
    Dykstrjitte 2
    Wierum
    Open: dinsdag t/m zaterdag vanaf 11.00 uur, zondag vanaf 12.30 uur

 

Siem Akkerman Fotografie

De mannen van Holwerd

De installatie ‘de mannen van Holwerd’ van kunstenares Linette Raven is een eerbetoon van Sense of Place aan de vier initiatiefnemers van het project ‘Holwerd aan Zee’. De installatie stelt een sluis met stromend water voor, met aan de binnenkant van de sluis de vier manshoge portretten. Bezoekers lopen door een corridor van aardappelkisten en staan dan oog in oog met deze bijzondere mannen.
Met ‘Holwerd aan Zee’ willen de initiatiefnemers de negatieve spiraal van leegloop en economische achteruitgang van het dorp keren. Er moet een doorbraak in de zeedijk komen en daarmee herstel van de verbinding tussen Waddenzee en achterland. Bewoners, wateringenieurs, ondernemers, kunstenaars en natuurliefhebbers, iedereen is enthousiast en wil er mee aan de slag. Een dynamisch samenspel tussen mens en natuur, water en land, oud en nieuw.  Een economische kans voor het dorp en de hele regio en een ecologische kans voor het wad.

Over Linette Raven

Portretfotograaf die met haar foto’s graag het verhaal vertelt van “gewone” mensen. Initieert en werkt graag binnen grote kunstprojecten, samen met anderen. O.a. bekend van “Fan twa kanten” met 182 portretten van eilandbewoners van Terschelling, manshoog gepresenteerd op buitenlocatie. En van “Pioniers van de Wieringermeer” met portretten van  de eerste 40 bewoners van deze polder. Zie ook het Sense of Place project ‘Bildtstars en Eigenheimers’
http://www.linetteraven.nl/

Realisatie: 23 juni 2018 

Locatie: Holwerd

De Nollen

In het oude binnenduingebied De Nollen in Den Helder ligt het ‘landschap van de verbeelding’. Een bestaand kunstproject dat is opgenomen in het Sense of Place programma. Ooit begonnen als een artistiek experiment in dit oude, verwaarloosde gebiedje, uitgegroeid tot het levenswerk van de kunstenaar R.W. van de Wint (1942-2006). Vijfentwintig jaar lang heeft hij hier gewerkt aan schilderingen, stalen sculpturen en monumentale bouwsels die verweven zijn met het duinlandschap. Plek en beeld samen geven betekenis aan het geheel. Het werk is gecompliceerd én eenvoudig, het bezit een grote vitaliteit en neemt de bezoeker visueel en fysiek volledig in beslag. In een wereld die steeds sneller verandert, wilde de kunstenaar een wereld oproepen van elementaire beelden die al eeuwenlang dezelfde zijn: het licht, de overgang van licht naar donker, de ervaring van kleur.

Deze door Van de Wint gecreëerde tuin is vergelijkbaar met de beeldentuin van Henry Moore bij Londen, Little Sparta in Schotland van Ian Hamilton Finlay en de kunstverzameling op Insel Hombroich bij Neuss.

Over R.W. van de Wint

Reindert Wepko (Ruud) van de Wint (1942-2006) heeft zich in 1980 teruggetrokken in het oude binnenduingebied De Nollen, nadat hij het exposeren in Europese musea achter zich had gelaten. De Nollen werd zijn levenswerk. Van de Wint is onder meer bekend door zijn schilderingen in de Tweede Kamer en plafondschilderingen in het stadhuis van Groningen en het werkpaleis van Koningin Beatrix, Paleis Noordeinde. Daarnaast heeft hij zo’n vijfendertig sculpturen gerealiseerd die verspreid door Nederland staan. In 2002 werd een tentoonstelling van zijn werk georganiseerd in het Kröller-Müller Museum in Otterlo: R.W. van de Wint. Clair-obscur. Zeven beelden.

Voor meer informatie en openingstijden: projectdenollen

Locatie: Den Helder